„Trenuj na niebiesko” – po raz trzeci w naszej szkole

Dzień Dziecka w tym roku był w kolorze niebieskim. Uczniowie brali udział w wydarzeniu „Trenuj na niebiesko”, którego głównym celem jest wzrost świadomości czym jest autyzm, jak funkcjonują ludzie w spektrum i jak możemy ich lepiej rozumieć.

W tym roku doświadczyliśmy czegoś niezwykłego. Pedagog odczytała na apelu rozpoczynającym to wydarzenie, referat „Moje życie w spektrum autyzmu” . Jego autorką jest uczennica klasy 3f Maja Pieczyńska. Odwołuje się do własnych przeżyć i doświadczeń. Oto jej praca:

Spektrum autyzmu to neurorozwojowe zróżnicowanie, które wpływa na to, jak mózg przetwarza informacje, odbiera bodźce, komunikuje się i wchodzi w interakcje z otoczeniem.
U każdej osoby może to charakteryzować się inaczej, ale posiadają one wspólne cechy. Chciałabym opowiedzieć jak wygląda to z mojej perspektywy oraz przytoczyć niektóre zachowania osoby będącej w spektrum z mojego doświadczenia.

KONTAKT WZROKOWY

Podczas rozmów z koleżankami, kolegami czy nawet nauczycielami nie potrafię spojrzeć im w oczy. Nie znaczy to jednak, że nie słucham ich czy nie mam szacunku do swojego rozmówcy.
To jest bardzo typowa cecha dla osób w spektrum autyzmu. Wynika ona z przeciążenia sensorycznego, w którym ciężko jest uważnie słuchać i patrzeć komuś w oczy.
W moim przypadku utrzymanie kontaktu wzrokowego i słuchanie wywołuje ogromny stres i dyskomfort, przez co mogę zacząć się jąkać lub zapominać słów.

PRZEBODŹCOWANIE

Jak dobrze wiemy, przerwy bywają bardzo głośne, ale często dla osób w spektrum mogą one być dwa razy głośniejsze. Przez co może to negatywnie wpływać na stan psychiczny,
jak i fizyczny. Najgorzej jest jednak, kiedy jest hałas na lekcji. Bo tak jak na przerwie jestem w stanie wyjść w bardziej ciche miejsce, tak na lekcji nie zawsze dostanę pozwolenie,
aby wyjść na korytarz i wyciszyć się. Poza hałasem, mam problem ze zbyt mocnym zapachem (np. nadużycie antyperspirantu w szatni) czy dotykiem (np. nagłe przytulenie z zaskoczenia).
Może wtedy dojść do tak zwanego przebodźcowania, czyli stanu, w którym układ nerwowy nie jest w stanie przetworzyć nadmiaru docierających sygnałów (takich właśnie jak dźwięk, światło, zapach czy dotyk). Prowadzi to do silnego dyskomfortu, a w skrajnych przypadkach do wybuchu (tzw. meltdown) lub nagłego wycofania i odcięcia (tzw. shutdown).

Czym są meltdown i shutdown?

Meltdown to neurologiczny „alarm” organizmu, który nie radzi sobie z nadmiarem bodźców (takich jak np.hałas), zmianami otoczenia czy frustracją. Osoba doświadczająca meltdownu traci kontrolę nad zachowaniem i może wtedy zacząć płakać krzyczeć, być agresywna albo autoagresywna i np. zacząć rzucać przedmiotami.

Shutdown z kolei to obronna reakcja mózgu na przeciążenie sensoryczne lub emocjonalne. Organizm odcina się od otoczenia, co objawia się wycofaniem, niemożnością mówienia, brakiem reakcji na bodźce lub potrzebą ukrycia się.

CHĘĆ PRZEWIDYWANIA, ABY UNIKNĄĆ STRESU LUB PRZEBODŹCOWANIA

Wiele osób w spektrum działa według danych schematów. Dla przykładu, kiedy wiem, iż ma być kartkówka z jakiegoś przedmiotu danego dnia, to dzięki temu mogę stworzyć konkretny plan działania. W przypadku, kiedy owa kartkówka nagle zostaje przełożona na inny termin, może to wywoływać u mnie frustracje. Jednak nie znaczy to, że nigdy nie chcę czegoś przełożyć lub jestem kujonem, co tylko by się uczył i uczył. Tu bardziej chodzi o nagłą zmianę planów. Tak samo jak niezapowiedziana kartkówka, których nie trawie najbardziej i tutaj chyba wiele osób się ze mną zgodzi. Niektóre osoby w spektrum często wykazują dużą potrzebę rutyny i struktury. Trudniej adaptują się do nagłych zmian, ponieważ zaburzają one wcześniej stworzone plany.
Aby funkcjonować w świecie neurotypowym, osoby w spektrum często stosują strategie poznawcze, takie jak szczegółowe, wieloaspektowe przewidywanie możliwych scenariuszy zdarzeń
przed wyjściem z domu. To pomaga im zredukować stres i lęk związany z nieprzewidywalnością.

HIPERFIKSACJA

Uwielbiam rysować i czytać komiksy. Jest to moje hobby i mogłabym rozmawiać o tym godzinami. Można to zaliczyć jako moją osobistą hiperfiksację, czyli stan skrajnego, pochłaniającego skupienia na jednym temacie, czynności lub osobie. Dominuje myśli i codzienne funkcjonowanie. Dlatego też często rysuje podczas lekcji. W szczególności charakterystyczne dla osób
w spektrum autyzmu, jak i osób z ADHD.

KOMUNIKACJA

Wiele osób w spektrum przez swoje problemy z komunikacją, stają się samotne lub odrzucone przez innych. Często jest to tylko kwestia bycia introwertykiem, fakt.
Jednak często jest to również kwestia braku zrozumienia wobec nich. Rozmowa z osobą w spektrum autyzmu wymaga przede wszystkim otwartości, empatii i dostosowania stylu komunikacji. Kluczem jest prostota, jasność i dosłowność. Unikaj metafor, ironii i dwuznaczności – osoby w spektrum mogą rozumieć komunikaty bardzo konkretnie.
Zamiast poleceń ogólnych, mów precyzyjnie (np. zamiast „zachowaj porządek”, powiedz „ułóż książki na półce”). Zwracaj uwagę na przebodźcowanie. Osoby w spektrum mogą być wrażliwe
na hałas i światło. Jeśli widzisz, że rozmówca jest przytłoczony, zaproponuj przeniesienie się w cichsze miejsce lub zrobienie przerwy. Daj czas na przetworzenie informacji.
Niektóre osoby w spektrum potrzebują więcej czasu na ułożenie odpowiedzi. Nie wypełniaj od razu każdej ciszy i nie ponaglaj. Szanuj granice (szczególnie fizyczne).
Pamiętaj, że nie każda osoba w spektrum lubi dotyk, uścisk dłoni czy bezpośredni kontakt wzrokowy. Skup się na zainteresowaniach. Jeśli rozmówca zaczyna mówić o swoim hobby,
wykaż zainteresowanie. To dla wielu osób w spektrum naturalny sposób na budowanie relacji. Oczywiście nie znaczy to, że rozmowa musi przebiegać tylko i wyłącznie wobec zainteresowań osoby w spektrum. Warto jest dzielić się wzajemnymi zainteresowaniami, jednak warto jest mieć na uwadze, że osobie w spektrum łatwiej jest odnaleźć się wśród osób o podobnych zamiłowaniach, niż u osoby z np. podobnym charakterem. Przynajmniej osobiście mam tak z doświadczenia. Każda osoba w spektrum może funkcjonować inaczej, tak jak każdy człowiek
ma inny charakter, jednak te kwestie są najbardziej charakterystyczne i często po tym można poznać czy ktoś może mieć spektrum czy nie. Najważniejsze jest wyrazić zrozumienie takiej osobie. Bo tak naprawdę wieloma rzeczami osoby w spektrum z osobami non-spektrum się nie różnimy. Często okazuje się, że ktoś całe życie był w spektrum i nawet tego nie wiedział, a dowiedział się przypadkiem po latach (ja tak np. miałam). Nie jest to nic trudnego, a wiele może pomóc osobie w spektrum autyzmu. Mówię z doświadczenia - jako osoba w spektrum i jako osoba, która ma siostrę będącą w spektrum”.

Uczniowie zebrani na apelu wysłuchali tej pracy w skupieniu i z powagą.

Następnie rozpoczęło się radosne, pełne energii i jednoczące całą społeczność szkoły wydarzenie „Trenuj na niebiesko”. W tę akcję Stowarzyszenia Synergia, które prowadzi w Szczecinie Placówki Terapeutyczne "Dzieńdoberek" dla dzieci z autyzmem, włączają się różne szkoły i placówki. W naszej szkole nauczyciele wychowania fizycznego zorganizowali wyścigi zastępów. Pogoda w tym roku bardzo nam sprzyjała, akcja odbyła się na szkolnym boisku. Rywalizowały ośmioosobowe drużyny z klas I, II i III. Na boisku królował kolor niebieski, niektóre z drużyn były dopingowane przez wychowawców i pozostałych uczniów z klasy. Po eliminacjach, odbył się finał. Brały w nim udział zwycięzcy wyścigów klas I, II i III. Rywalizowali przedstawiciele klas: Id, IIc i IIIa. Walka była bardzo zacięta ale fair play. Mistrzem szkoły została klasa Id. Gratulujemy!!!! Otrzymała przepiękny, niebieski puchar.

Ponieważ „Trenuj na niebiesko” zbiegło się z Dniem Dziecka, każda klasa otrzymała słodki upominek od Rady Rodziców, która ufundowała także puchary dla finalistów.

Impreza się kończy… a ludzie z autyzmem są blisko nas cały czas. Pamiętajmy o tym, bądźmy wrażliwi i czujni na potrzeby innych.

Organizatorzy
Agnieszka Beyer-Michoń nauczyciel wf
Beata Cwajda pedagog szkolny
Jerzy Ułasiuk nauczyciel wf
Dariusz Strycharczyk nauczyciel wf